Eroğlu Genç, Fatma. “Postmodern Aile Anlatısının Çocuk Edebiyatındaki Temsili: Yaramaz Evin Yeni Misafirleri Örneği”. Diyanet İlmî Dergi 61/4 (2025), 1579 -1608. https://doi.org/10.61304/did.1775119

Postmodern Aile Anlatısının Çocuk Edebiyatındaki Temsili: Yaramaz Evin Yeni Misafirleri Örneği*

Araştırma Makalesi

Geliş Tarihi: 31 Ağustos 2025 Kabul Tarihi: 17 Aralık 2025

Fatma Eroğlu Genç

Dr. /PhD.

Bir kuruma bağlı değildir.

https://orcid.org/0000-0002-0430-5501

fatimaeroglugenc@gmail.com

Öz

Modernizmin tek tipçi ve evrenselci yaklaşımlarına bir tepki olarak ortaya çıkan postmodernizm, oluşturduğu birikimle sınırların silikleştiği, kuralların kalmadığı ve her şeyin denenebilir olduğu bir yaşam felsefesi önermektedir. Bu yaklaşım tıpkı kadınlık ve erkeklik gibi aile tanımını da tartışmaya açmaktadır. Bugün dünya üzerinde pek çok ülkede hemcinslerin beraberliği evlilik, oluşan sosyal birim de aile olarak tanımlanmaktadır. Türkiye’de eşcinsel birliktelikler hukuki açıdan kabul görmese ve evlilik şeklinde tanınmasa da dijital platformlar başta olmak üzere pek çok kanalda eşcinselliğin normalleştirilip özendirildiği içerikler çoğalmaktadır. Bu kanallardan biri de çocuk kitaplarıdır. Araştırmamızda eşcinsel iki adam ve bir kız çocuğundan oluşan insan topluluğunu aile olarak tanımlayan Yaramaz Evin Yeni Misafirleri isimli çocuk kitabı amaçlı örneklemeyle seçilmiş ve söylem analiziyle çözümlenmiştir. Kitapta çocuk okuru, eşcinsel birlikteliğin aile olduğuna ikna edebilmek için ne tür araçların kullanıldığı tartışılmış ve bu bağlamda kitabın ismi, kapağı, kurgusu, metni ve görselleri gibi unsurlar değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sosyoloji, Yaramaz Evin Yeni Misafirleri, Postmodernizm, Aile, Postmodern Aile, Eşcinsellik, Çocuk Kitapları.

*  Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı altında yayımlanmaktadır.

Postmodern Family Representations in Children’s Literature: A Case Study of A Home Again*

Research Article

Received: 31 August 2025 Accepted: 17 December 2025

Abstract

Postmodern philosophy emerged as a reaction to the uniformity and universalism of modernist thought, proposing a way of life in which boundaries are blurred, rules are relaxed, and virtually anything becomes possible. This perspective challenges traditional notions of femininity and masculinity and redefines the concept of family. In many parts of the world today, same-sex partnerships are legally recognized as marriages and acknowledged as family units within their societies. Although such recognition does not exist under Turkish law-where same-sex relationships are not legally defined as marriages-these ideas are widely discussed across various platforms, particularly digital media. As a result, content portraying same-sex partnerships as normalized and legitimate has become increasingly prevalent. One platform in which this occurs is children’s literature. This study analyzes the children’s book A Home Again, which depicts a family consisting of two men and a young girl. Through discourse analysis, the study examines the strategies employed to encourage young readers to perceive same-sex partnerships as legitimate family structures. In this context, the book’s title, cover, narrative structure, text, and illustrations are analyzed as elements that contribute to this aim.

Keywords: Sociology, A Home Again, Postmodernism, Family, Postmodern Family, Homosexuality, Children’s Books.

*  This article is published under the CC BY-NC 4.0 licence.

Summary

Over the past fifty years, issues concerning the human body have increasingly become a focal point of global academic and cultural debate. One of the primary factors driving this intensified discourse is the expanding influence of postmodern philosophy as a mode of thought and way of life. Postmodernism presents a worldview in which boundaries are blurred, norms are dismantled, and individual desire becomes the primary and ultimate criterion. As a reaction to modernism, postmodern thought challenges the universalizing and homogenizing claims of modernist truth, offering instead a discourse that embraces multiplicity in truths, values, and ethical frameworks.While postmodernism has rightly highlighted the problematic dimensions of colonialism, racism, the marginalization of non-Western civilizations, and Orientalism-and has called for more just and balanced approaches-it has also developed into a discourse that aestheticizes a world where truth is relative, norms are destabilized, and all experiences are regarded as equally valid. From this perspective, no fixed criterion or notion of truth is acknowledged, and the individual perceives themselves as entitled to experience everything.

At its extreme, postmodernism introduces a precarious conception of human existence in which even the most fundamental definitions of what it means to be human are open to question. Postmodernism has not remained a purely philosophical debate; rather, it has produced tangible effects on real-world practices and has played an influential-whether direct or instrumental-role in shaping global policies. One of the most affected domains has been the human body, often described as the individual’s most intimate “home.” Under postmodern influence, the body has increasingly been detached from moral frameworks, stripped of metaphysical significance, objectified, and commodified. The call to reject boundaries, dismiss moral criteria, and elevate individual desire, feeling, or choice as the highest value has fueled the perception that one’s body is entirely one’s own to use in any manner one wishes. This, in turn, has contributed to the normalization of a lifestyle in which everything is open to experimentation.

In this context, societal taboos and traditional boundaries are gradually being challenged and redefined. One of the most visible areas of this transformation is sexuality. Historically regarded as a non-normative form of sexual behavior, homosexuality has increasingly been framed-particularly in Western societies such as those in Europe and North America-as a legitimate, voluntary, and acceptable expression of human freedom. Same-sex couples are now widely recognized as family units, and their unions have been legalized under the institution of marriage. This development reflects a broader trend in which the concepts of family and marriage are being strategically reinterpreted as part of the effort to normalize same-sex relationships. At present, 38 countries around the world legally recognize same-sex marriage.

In Türkiye, however, same-sex unions are not recognized as marriages, nor are they considered legitimate family structures under the law. Despite this legal framework, various forms of media-including digital platforms, films, series, books, music videos, and broader popular culture-are used to advance perspectives that seek to normalize homosexuality. One significant medium within this cultural landscape is children’s literature. Given the formative nature of early childhood, content directed at children is viewed by LGBT activism as a strategic tool for shaping attitudes and identities at an early age. Although not widespread in Türkiye, there are children’s books that incorporate what may be described as a pro-homosexuality discourse.

This study examines one such children’s book, Yaramaz Evin Yeni Misafirleri, which not only normalizes same-sex relationships but also presents such a union as a family. The original title of the book is A Home Again, written in English by Colleen Rowan Kosinski. It was translated into Turkish under the title Yaramaz Evin Yeni Misafirleri in 2023, and one year after its publication, it was declared obscene by the Ministry of Family and Social Services. The book was selected through purposive sampling and analyzed using discourse analysis. The narrative depicts two men living with a young girl as a family, thereby legitimizing and normalizing same-sex relationships. In doing so, the book appears to aim at reshaping the child reader’s internal schema of what constitutes a family. Within this framework, the study identifies the key messages the author seeks to convey and analyzes the persuasive tools and contextual strategies used to make these messages acceptable to young readers. Elements such as the book’s title, cover design, text, illustrations, narrative structure, color palette, character portrayals, and back-cover blurb are critically examined to uncover the underlying discourse and its potential impact on children.

Giriş

Bedene dair meseleler dünyada son elli yıllık dönemde çok daha yoğun bir tartışma alanı haline gelmiştir. Bu artışta etkili olan ana faktörlerden birisi, postmodern yaşam felsefesinin gittikçe yaygınlık arz eden yapısıdır. Postmodernizm; kıstasların ortadan kalktığı, merkezin kaybolup kurallın yitirildiği, mantıksal ve etiksel doğruluğa ihtiyaç duyulmayan bir dünya görüşü sunmaktadır.^[1] Bu yaklaşım, kıstasların olmadığı, her şeyin denenebildiği ve bireyin talebinin temel ölçüt haline geldiği bir sınırsızlık düşüncesini beraberinde getirmektedir.^[2] Bu çağrıdan en çok etkilenen mekânlardan birisi ise insanın evi olan bedenidir. Postmodernizmin yaklaşımıyla beden, ahlaki değerlerden bağımsızlaşmış, nesneleşmiş, metafizik anlamlarından soyutlanmış ve nihayet bir gösterge ve tüketim nesnesine dönüşmüştür.^[3] Bir modernizm eleştirisi olarak görülebilecek postmodernizm, ortaya koyduğu dünya görüşü ve yaklaşımlarıyla ‘sınırsızlık’ düşüncesini beraberinde getirmektedir. Bir özgürlük iddiası olarak sınırları aşma, kıstasları reddetme, insan tekinin istekleri, hisleri ve tercihlerini mutlak ölçüt olarak kabul etme çağrılarıyla bedenin sahibinin insan olduğu ve onu istediği gibi kullanabileceği yönündeki telkinler, her şeyin denenebilir olduğu bir yaşam pratiğini tüm dünyada yaygınlaştırmaktadır. Tabular ve sınırlar yavaş yavaş aşınmakta ve tartışmaya açılmaktadır.

Bedenle ilgili değişimlerin en kritik olanı, şüphesiz eşcinselliğin çok sayıda toplumda normalleştirilmesidir. Bu bağlamda bazı Avrupa ülkeleri ve Amerika’da cinsiyetin kadınlık ve erkeklikle kısıtlı olmadığı, çok sayıda cinsiyetin olabileceği, insanın doğuştan getirdiği cinsiyetini değiştirebileceği, cinsiyetin akışkan olduğu ve hemcinslerin cinsel içerikli ilişkiler kurabileceği gibi iddialar gündeme getirilmiştir.^[4] Bu yaklaşımlar yalnızca birer iddia olarak kalmamış; dünyanın pek çok ülkesinde hukuki süreçler dâhil olmak üzere çok sayıda alanda fiili karşılık bulmuştur.^[5] Bu ülkelerde hemcinsler arasındaki eşcinsel ilişkiler evlilik olarak tanınmış ve kurulan bu birliktelik de aile şeklinde isimlendirilmiştir. ^[6] Yaygınlaşma hızı ve araçlarına bakıldığında bir ideoloji olarak tanımlanabilecek LGBT aktiviziminin bu iddialarını, mümkün olan her türlü yolla meşrulaştırmayı ve yaygınlaştırmayı hedeflediği görülmektedir. Bilhassa ister dijital ister basılı olsun çocuklara yönelik içeriklerin çocukta başlangıçtan itibaren cinsiyet tanımlamasını ve aile şemasını değiştirecek bir araç olarak işlevsel görüldüğü ve önemsendiği ifade edilebilir.

Araştırmamızda, ülkemizde yayımlanan ve eşcinsel bir birlikteliği aile olarak tanımlayan Yaramaz Evin Yeni Misafirleri isimli çocuk kitabı söylem analizi yoluyla incelenmiştir. Esasında ülkemizde Avrupa ülkelerinin aksine çocuk edebiyatı eserleri içinde LGBT teması yaygın bir varlık göstermemektedir. Fakat son yıllarda LGBT içerikli bazı çocuk kitaplarının Türkiye piyasalarına daha yoğun bir biçimde girdiği görülmektedir. Ülkemizde yayınlanan ve eşcinsellik temasını ele alan eserlerin hemen hemen tümü yabancı yazarların eserleridir ve Türkçeye tercüme edilmiştir. Kız Çocuk Hakları Bildirgesi ve Erkek Çocuk Hakları Bildirgesi, Farklı Olmaya Cesaret Eden Erkek Çocuklarına Hikâyeler, Asi Kızlara Uykudan Önce Hikâyeler, Genç Asiler gibi kitaplar da açıktan eşcinselliğin tanıtıldığı, özendirildiği ve meşrulaştırıldığı içeriklere örnek olarak gösterilebilir.^[7] İşaret edilen bu eserlerden bazılarında eşcinsellikle ilgili mesaj açıktan ve yoruma imkân tanımayacak netlikte verilirken, bazılarında örtük bir biçimde verilmiştir. Bilhassa okul öncesi döneme hitap eden eserlerde, mesajların daha dolaylı verildiği görülebilir.^[8]

Araştırmamızda ele aldığımız eser olan Yaramaz Evin Yeni Misafirleri, okul öncesi yaş grubuna hitap etmesine rağmen mesajını doğrudan vermiştir. Diğer eserlerden farklı olarak yalnızca eşcinselliği normalleştirmekle kalmayıp, iki erkeğin birlikteliğini aile olarak tanımlamıştır. Araştırmamızda bu kitap, aile tanımını tartışmaya açan bir eser olması nedeniyle amaçlı örnekleme tekniğiyle seçilmiştir. Bu örneklem türü, özel durumları incelemekte kullanılan nitel bir tekniktir. Keşfedici araştırmalarda kullanılır ve örneklem, özel bir amaca yönelik olarak belirlenir. Nitel yöntemin doğasıyla da uyumlu olarak hedef, ortalamaya ulaşmak, genelleme yapmak, alanla ilgili tipik bir örneğe ulaşmak yahut popülasyonu temsil etmek değildir.^[9]

Araştırmamızın analiz sürecinde söylem analizi kullanılmıştır. Nitel araştırmalar içinde yaygın kullanılan bir teknik olan söylem analizi, söylemin karmaşık yapısı içerisinde dilbilgisel özellikler dikkate alınarak, niteliksel olarak ve kuramsal biçimlemelerle çözümlenmesi şeklinde tanımlanabilir.^[10] Buna göre dil yalnızca gramer kurallarından ibaret olmadığı için söylemler incelenirken kelimeler veya cümleler, ifadelerin bütününden yalıtılarak anlaşılamamaktadır; metnin tümünün ifade ettiği anlama ulaşmak hedeflenmektedir. Böylelikle analiz, dilbilimi aşan bir seviyede yapılmaktadır. Zira söylem analizindeki dilbilimsel seviye, en alt seviyedir. Zaten dilin yaşam içinde doğal kullanımında, kurallar belirleyici olmamaktadır. Eksiltili anlatımlar, yarım bırakılmış kelimeler, ünlemler de iletişim içerisinde anlamlıdır. Dolayısıyla söylem analizi, hem linguistik hem metin hem de sosyal çözümlemeleri aynı anda yapmayı hedeflemekte; böylelikle metnin biçimsel yapısını aşmakta ve söylemi oluşturan sosyolojik, psikolojik ve antropolojik bağlamları, analizin merkezine yerleştirmektedir.^[11] Bu yönüyle söylem analizi, pek çok toplumsal süreci yapıbozumuna uğratarak altta yatan nedenleri deşifre etmeyi hedeflemektedir.

Bu noktada söylemin yalnızca metinlerle sınırlandırılamayacak çok geniş bir spektruma sahip olduğu da hatırlatılmalıdır. Konuşmalar, hikâyeler, romanlar, fotoğraflar, karikatürler, mektuplar, ilanlar, afişler, kıyafetler, çekler, etiketler, reçeteler vb. pek çok materyal söylem çeşitlerine örnek olarak verilebilir.^[12] Buradan hareketle yalnızca seslerle, kelimelerle yahut harflerle oluşan metinler değil, görüntü, ses tonu, ebat, ağırlık, renk gibi özellikler de söylem analizine tabi tutulabilir. Yani her türlü insan ürünü, söylemleri bünyesinde barındırmaktadır ve analiz edilebilir. Makalemizin konusunu oluşturan kitap da bir çocuk edebiyatı eseridir ve yalnızca metinle sınırlı olmayan bir söylem olarak analiz edilmiştir. Buna göre öncelikle kitabın metni ve görselleri kodlanmıştır. İkinci aşamada kodlar özellikle kitabın hedef iletisi merkeze alınarak kategorize edilmiş ve temalaştırılmıştır.

Aşağıdaki kısımda kitabın analizine geçmeden önce, insanlık tarihi boyunca norm dışı bir ilişki biçimi olan eşcinselliğin yaşadığımız dönemde kimi toplumlarda meşru bir ilişki olarak tanımlanması ve buna bağlı olarak aile tanımı üzerinde devam eden spekülasyonların felsefî arka planını oluşturan postmodern yaklaşım tartışılmıştır.

1. Evde Kim Var? Postmodern Anlatıda Aile Tanımı Nasıl Değişti?

Postmodernizm, modern sonrası yahut modern ötesi şeklinde dilimize çevrilebilecek bir kavramdır ve kimilerine göre bir modernizm eleştirisiyken kimilerine göre modernliğin biçim değiştirmiş bir devamıdır.^[13] Postmodernistler, modernizmin hem entelektüel düzeyde hem de sosyal yaşam alanlarında kendi iddialarını mutlaklaştırdığını, hakikati tanımlama yetkisini tekelinde tuttuğunu ve Batı toplumlarıyla beraber tüm dünyaya kendi paradigmasını dayattığını iddia etmişlerdir. Foucault, Bauman, Deleuze, Guattari gibi pek çok postmodern filozof-sosyolog, modernizmin tarumar ettiği dünyaya işaret ederek önemli tartışma alanları açmıştır. Kimisi eleştirilerini modern dönemde tüm insanları ve toplumları kuşatıp kontrol eden iktidar ve tahakküm aygıtları üzerinden yapmıştır.^[14] Kimisi modern ahlakın öteki, farklı ve müphem gördüğü her şeyi şeytanlaştırdığını ve büyük mağduriyetlere yol açtığını savunmuştur.^[15] Kimisi modernizmin ataerkil yönlerine dikkat çekip feminizm üzerinden itirazlarını ortaya koymuştur.^[16] Son tahlilde postmodernistler büyük boy söylemlere, kesin tanımlara, net sınırlara ve sınır koyanlara karşı bir meydan okumaya girişmiştir. Bugün dünyada onların bu söylemleri toplumsal değişimler ve politik teoriler olarak etkili olmuştur.^[17] Modern dünyanın keskinlik ve sabitliğine kıyasla postmodern dünya akış, sürekli değişim ve yaygın belirsizlikler tanımlamaktadır.^[18] postmodernizm son tahlilde sınırların olmadığı, referans noktasının kalmadığı, her şeyin mubah ve denenebilir görüldüğü bir yaşam biçimini doğurmuştur.^[19] Bu noktada postmodernizmin çıkışı itibariyle büyük boy kuramlara bir başkaldırı olduğu fakat ortaya koyduğu fikirler ve önerileriyle kendisinin benzer sonuçlar doğuran bir perspektif oluşturduğu görülmektedir.^[20]

Postmodernizmin iddia ve teklifleri incelendiğinde bir takım imkânları ve riskleri aynı anda taşıdığı görülebilir. Sömürgecilik, ırkçılık, Batı dışı medeniyetlerin önemsizleştirilmesi, oryantalizm gibi konularda mevcut Batılı tutumların eleştirilmesi ve insaflı tutumlara çağrı yapılması kıymetli eleştiriler olarak görülmelidir. Fakat bugünden geriye dönüp bakıldığında, bu tartışmaların politik arenada etkili olduğu söylenemez. Batı dışı medeniyetler hâlâ değersiz görülmekte, bilhassa İslamofobi artarak devam etmektedir. Sömürgecilik ise güncellenen metotlarla sürdürülmektedir. Buna karşın postmodern teorinin riskli sonuçlarının, dünyada daha yaygınlık arz ettiği görülmektedir. Bu kapsamda tüm dünyada cinsel tabuların ihlali başta olmak üzere toplumsal yaşamın, üzerine kurulduğu sınır ve çerçeveler itibarsızlaştırılmakta ve yıpratılmaktadır. Dünyanın her köşesine ulaşan akademik yayınlar, politik gündemler, sivil örgütler, diziler, müzik grupları, sosyal medya platformları, dijital ağlar, oyunlar vb. araçların bu süreçte etkin olduğu söylenebilir. Bugün dünyanın postmodernizmin açtığı tartışmadan üretilecek faydaları yeterince yaşayamadığını; buna karşın postmodern tartışmaların, insanı ve toplumları götürebileceği riskli sonuçları yaşamak zorunda kaldığını söylemek mümkündür. Söz konusu riskli sonuçlar beden etrafındaki kabul ve uygulamalara da yansımıştır. Kimi toplumlarda insanlığın ortak tecrübesinde önceki dönemlerde norm dışı görülen cinsel deneyimler meşrulaşmış, buna bağlı olarak da aile tanımı değişmiş ve eşcinsel birliktelikler postmodern aile tipolojilerinden biri olarak kabul görmeye başlamıştır.

‘Postmodern aile’ literatürde, modern dönemdeki normlardan farklılaşmış, bireyin odakta olduğu, toplumsal inşa süreçlerine bağlı, zorunluluğun olmadığı ve seçime dayalı bir yapı olarak tanımlanmaktadır.^[21] Bireysel taleplerin belirleyici olduğu, herhangi bir üst referansın tanınmadığı ve insan tekinin seçiminin meşruluğun ölçütü haline geldiği bu bağlamda hemcinslerin beraberliği de makulleştirilmiş ve meşrulaştırılmıştır. Aslında postmodern aile formları yalnızca eşcinsel beraberliklerle sınırlı değildir. Tek ebeveynli aile, ulus ötesi aile, çok eşli aile gibi formlar da bu kapsamda zikredilebilir fakat tüm bunların içinde en tartışmalı olanı şüphesiz ‘eşcinsel aile’ şeklinde tanımlanan formdur.^[22]

Avrupa’da ve Amerika’da eşcinsel birlikteliklerin aile olarak tanımlanması uzun yıllardır tartışılmaktadır. Avustralya, Avrupa ve Amerika ülkeleri başta olmak üzere dünyadaki 38 ülke eşcinsellere resmi bir biçimde evlilik hakkı vermiştir ve bu ülkelerde evli çiftlerin faydalandığı haklardan bu çiftler de faydalanabilmektedir. Buna karşın Müslümanların yoğun bir biçimde yaşadığı Asya ve Afrika kıtalarındaki ülkelerde genellikle eşcinsel birliktelikler evlilik olarak tanımlanmamakta ve reddedilmektedir.^[23]

Ülkemizde de eşcinsel birliktelikler aile olarak görülmemektedir. Türk Medeni Kanunu yalnızca bir kadın ve erkeğin evlilik yapılabilmesine imkân tanımaktadır.^[24] Buna ek olarak başka ülkelerde evli sayılsalar bile Türkiye’de bu akitlerin bir geçerliliği yoktur. Evli olmayla sağlanan miras, sosyal sigorta ve sağlık gibi haklardan da faydalanamazlar, evlat edinemezler. Yasalarda eşcinselliği tanıtan ve meşrulaştıran içeriklerin üretilmesi ve yayınlanmasını yasaklayan net bir hüküm yer almasa da ülkemizde yürürlükte olan hâkim uygulamada, eşcinselliğin doğrudan özendirildiği çocuk kitapları muzır ilan edilmektedir. Bu noktada hangi kitapların muzır olarak tanımlanacağı ilgili kanunda “18 yaşından küçüklerin maneviyatı ve gelişimi üzerinde muzır tesir yapacak nitelikte olması” ifadesi yer almaktadır.^[25] Hangi içeriğin muzır olduğu kararı ise Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu’nun yorumları doğrultusunda belirlenmektedir.

Ülkemizde çocuk edebiyatında eşcinselliğin ele alındığı akademik araştırma sayısı oldukça azdır. Dedeoğlu ve Ulusoy’un 2012 yılında hazırladığı “Turkish Preservice Teachers’ Perceptions of Children’s Picture Books Reflecting LGBT-Related Issues” isimli araştırma Türk öğretmen adaylarının LGBT ile ilgili içerik taşıyan resimli çocuk kitaplarına ilişkin algılarını araştırmaktadır ve iki çocuk kitabına öğretmen adaylarının verdiği tepkileri incelemektedir. Makalede bu içerikteki çocuk kitaplarını okumak ve dinlemenin, öğretmen adaylarının daha derin bir anlayış geliştirmelerine katkı sunduğu değerlendirilmiştir.^[26] 2021 yılında yayınlanan bir diğer makale Dedeoğlu ve Erbasan tarafından hazırlanmıştır ve “Siyah Ambalajlı Çocuk ve Gençlik Kitapları: Türkiye’de Çocuk Edebiyatı ve Sansür” başlığını taşımaktadır. Yazarlar makalede ülkemizde eşcinsel içerikleri nedeniyle muzır ilan edilen dört çocuk kitabını incelemiş ve bu süreci sansür kavramıyla tanımlayıp eleştirmiştir.^[27] İki araştırma da, çocuk kitaplarında eşcinselliğin tanıtıldığı içerikleri bir zenginlik olarak görmektedir.

2025 yılında yayımlanan bir diğer araştırma Eroğlu Genç tarafından hazırlanmıştır ve “Türkçe Çocuk Edebiyatında Norm Dışı Cinselliği Özendirici Metinlerin Analizi” başlığını taşımaktadır. Bu araştırmada Türkçeye tercüme edilmiş ve norm dışı cinselliği normalleştirip özendirdiği tespit edilen yedi çocuk kitabı incelenmiştir.^[28] Makalelerin hiçbirinde araştırmamızda ele aldığımız çocuk kitabı incelenmemiştir.

2. Çocuk Edebiyatında LGBT Temsili: Yaramaz Evin Yeni Misafirleri

Orijinal ismiyle A Home Again, Colleen Rowan Kosinski tarafından İngilizce yazılmış bir çocuk kitabıdır. Çizeri Valeria Docampo’dur. 2021’de piyasaya sürülen kitap, Yaramaz Evin Yeni Misafirleri ismiyle 2023 yılında Özge Ceren Hacıosmanoğlu tarafından Türkçeye çevrilmiştir.^[29] Kitap Türkçe dışında Çince, İspanyolca, Katalanca, Fransızca, Almanca ve İtalyanca dillerine de çevrilmiştir.^[30] 22x20 cm. ebatlarındaki kitap, karton kapaklı ve 32 sayfadan oluşan resimli ve renkli bir kitaptır. Eserin yapısal özellikleri ve görselleri itibariyle 4-8 yaş grubuna hitap ettiği söylenebilir. Yaramaz Evin Yeni Misafirleri, 2024 yılında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu tarafından; kitabın içerisinde yer alan bazı ifade ve tasvirlerin 18 yaşından küçüklerin maneviyatı ve gelişimleri üzerinde muzır tesir oluşturacağı gerekçesiyle muzır ilan edilmiştir. ^[31]

2.1. Kurgu

Kurguya kısaca göz atmak gerekirse hikâyenin bir evin dilinden anlatıldığı görülmektedir. Bu evde, önce anne, baba ve üç çocuktan oluşan sıcak, mutlu ve huzurlu bir aile yaşamaktadır. Ev, bu aileyi çok sevmiştir ve aileye karşı bir aidiyet hissetmiştir. Fakat bir gün aile evden taşınır. Bu duruma çok üzülen ev, gelen başka aileleri kabullenmek istemez, insanları korkutup kaçırır. Bir gün iki adam eve gelirler ve yerleşirler. Ev, başlangıçta onları da istemez ama zamanla onlara alışır ve kabullenir. Bu adamlar taşındıktan sonra yanlarında bir de küçük kız çocuk getirirler. Ev, bu insanları da tıpkı ilk sahipleri gibi bir aile olarak tanımlar ve onları kabullenir. Kitap ‘Yeniden sıcak bir yuva oldum.’ cümlesiyle tamamlanır. Kitabın okura verdiği ana mesaj iki adam ve bir çocuktan oluşan evin yeni sakinlerinin de bir aile olduğudur. Yani kitapta eşcinsel birliktelik aile olarak tanımlanır. Kitabın metninde ve görsellerinde iki adamın herhangi iki ev arkadaşı olmadığını anlatan detaylar yerleştirilmiştir. Yazar Colleen Rowan Kosinski de zaten bu kitabı kendi ifadesiyle ‘geleneksel olmayan ailelere değinmek için’ kaleme almıştır. Ona göre ‘çocuklar resimli kitaplarda her türlü aileyi görmeli ve onları normal kabul etmelidir.’^[32]

2.2. Kitabın Adı

Kitap ismi, okurun kitap hakkındaki ilk ve en önemli izlenimini sağlayan faktörlerden biridir. Orijinal İngilizce yayım için tercih edilen ‘A Home Again’, Türkçeye birebir ‘Yeniden Bir Yuva’ şeklinde tercüme edilebilir. ‘Home’ kelimesinin Türkçeye ‘ev’ yerine ‘yuva’ şeklinde tercüme edilmesi daha uygundur. Çünkü sözlükler kelimeye ‘The house or flat that you live in, especially with your family’ şeklinde yani ‘Özellikle ailenizle birlikte yaşadığınız ev’şeklinde anlam vermiştir.^[33] Bu tanımlamada evin fiziksel varlığından ziyade evde kimlerle birlikte yaşandığına dair, daha ilişki odaklı bir anlam ağırlık kazanmaktadır ki bunu da birebir ‘yuva’ kelimesiyle karşılamak mümkündür. Zaten TDK Sözlük de ‘yuva’ kelimesine ‘Genellikle ailenin oturduğu ev’ şeklinde anlam vererek ‘yuva’yı ‘home’ ile birebir örtüşen bir anlam eksenine oturtmaktadır.^[34] Eserde bilhassa ‘home’ kelimesinin tercihi, aslında hikâyenin amacıyla da örtüşmektedir. Zira kitabın ana mesajı da eve yeni taşınan iki adam ve bir kız çocuğunun bir aile olarak tanımlanabileceği ve yaşadıkları yeri de bir yuvaya çevirdikleri iddiasıdır. Kitabın video şeklinde hazırlanmış tanıtım fragmanındaki ifadeler de bunu desteklemektedir.^[35]

Türkçe çevirmen, kitap ismini Türkçe basım için orijinal isme sadık kalarak tercüme etmemiştir ve bunun yerine ‘Yaramaz Evin Yeni Misafirleri’ şeklinde bir isimlendirme kullanmıştır. Neden birebir tercüme yapılmadığı ve kitabın tamamen yeni bir isimle adlandırıldığına dair farklı yorumlar yapılabilir. ‘Yaramaz Ev’ ifadesi çocuk dünyasında daha ilgi çekici ve muzip bir çağrışım yapmaya müsaittir. Bu nedenle bir ihtimal olarak kitabın Türkçe çevirisinde daha dikkat çekici bir başlık kullanmak istenmiş olabilir. Nitekim tercüme eserlerde isim değişiklikleri yapılması sık rastlanan bir durumdur.^[36] Daha güçlü olan diğer bir ihtimal ise çevirmenin, birebir tercümeden kaçınarak başlıkta verilen mesajı geri çekmesi ve bu sayede mesaj verme işini iç sayfalara yani kurgunun kendisine havale etmek istemesi olabilir. Türkçe isimlendirmede başlıkta ‘yuva’ yerine ‘ev’ ifadesi kullanılmış; bu da yeni isimlendirmeyi aile kavramının anlam sahasından uzaklaştırmıştır. ‘Yeni Misafirler’ ifadesi ise aktörleri aile olarak değil misafir olarak tanımlayarak ‘yeniden bir aile’ anlamını geriye düşürmüştür. Çünkü misafirler, aile olmak zorunda değildir; aile özelliği taşımayan herhangi iki kişi de misafir olabilir. Dolayısıyla kitabın mesaj yükünü taşıyan bir başlıklandırma yerine daha yumuşak bir geçiş yapılmak istenmiş olabilir. Bu durumun eserin taşıdığı mesajın, Türkiye toplumunda kabullenilmemiş ve tepki gören bir norm içermesiyle alakalı olduğu değerlendirilebilir.

2.3. Ön Kapak

Eserin ön kapağında hikâyenin geçtiği yer olan evin geniş bir perspektiften resmi yer almaktadır. Görselin üst yarısında mavi gökyüzü; alt yarısında yeşil geniş bir bahçe ve sayfanın ortasında iki katlı, müstakil, kırmızı renkli bir ev bulunmaktadır. Evin üst kat penceresinde belli belirsiz bir insan silüeti ve bahçesinde de bir kız çocuğu dikkat çekmektedir. Evin iki tarafında iki büyük ağaç ve merdivende de bir kedi yer almaktadır. Evin hemen üstünde uçan siyah bir kuş bulunmaktadır.

Dış kapakta, Türkçe baskıya özel olarak, sağ üst köşeye çapraz yerleştirilmiş bir kutucuğun içinde ‘Milli Eğitim Bakanlığı’nın çocuklar için hazırladığı yazı tipi ile hazırlanmıştır.’ şeklindeki ifade dikkat çekmektedir. Bu ibare, kitapta kullanılan fontun MEB tarafından onaylanan bir yazı tipiyle hazırlandığını ifade etmektedir; fakat kitabın tümü Milli Eğitim Bakanlığı onaylıymış gibi bir algı oluşturmaya müsaittir. Bu yönüyle ibare yanıltıcıdır ve bu şekliyle kullanılması bir algı yönetimi olarak tanımlanabilir. Algı yönetimi, hedef kitlenin bir kişi veya kuruma yönelik duygu, düşünce ve davranış biçimlerinin istenilen yönde değiştirilmesini amaçlayan sistemli bir iletişim faaliyeti olarak tanımlanabilir.^[37] Özellikle reklamlarda, tüketim davranışını teşvik etmek için sık sık algı yönetimi yapılmakta ve bu kapsamda da kimi yanıltıcılar kullanılmaktadır. Bunlardan biri de sezdirimsel yanıltmacalardır. Buna göre reklam veren sezdirimlerle bir takım mesajlar vermektedir ve muhatabın akıl yürütme süreçlerinde ortaya çıkan çağrışımlardan yararlanmayı hedeflemektedir. Söylemin kendisinde açık argüman yoksa da çağrışımlarında belli etkilerin uyandırılması hedeflenir.^[38] Kitap üzerindeki ibare düşünüldüğünde bu tanımlamayla örtüşen bir yanıltmanın yapıldığı söylenebilir. Zira insan zihni bir metni okurken kelime kelime değil bir bütün olarak algılama eğilimindedir. Zihin, yazıları bir resim gibi görmekte ve onu oluşturan parçaları genel bütünlüğü içinde algılamaktadır.^[39] Buna göre ‘Milli Eğitim Bakanlığı’ ifadesi pek çok zaman metnin tümünü okumayan veli yahut öğretmen için etkileyici bir gösterge oluşturmaktadır ve kitabın meşruluğunun en üst otorite tarafından onaylandığı algısını oluşturmaktadır. Kitabın norm dışı cinselliği meşrulaştıran içeriği, yanıltıcılığın etki alanını daha da genişletmekte ve meseleyi herhangi bir reklam hilesi olmanın ötesine taşımaktadır. Son tahlilde Milli Eğitim Bakanlığı onaylı olduğu algısı oluşturan kitabı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı muzır ilan etmiştir.

2.4. İç Sayfalar

Kitap künye ve iç kapak sayfasından sonra hikâyeye 4. ve 5. sayfalar ile başlamaktadır. Bu kısımda inşası tamamlandıktan ve bahçesine de çiçekler ekildikten sonra ev, artık heyecanla kendisine taşınacak yeni aileyi beklediğini ifade etmektedir. İlk sayfadan itibaren okur, aile ile ilgili bir beklentiye sokulmuştur. 4. sayfada küçük bir kürek ve iki küçük çiçek görseli yer almaktadır. Ev, bu kısımda bahçeyi de kendine ait bir parça olarak tanımlamaktadır. 5. sayfadaki görselde evin dış kapısı açılmıştır.

Sanki içeri girecek yeni ailesini beklemektedir. Kapıda bir kuş durmaktadır.

Kitabın bundan sonraki tüm sayfalarında tek bir resmin iki sayfaya (sağ ve sol sayfalara) yayıldığı görseller kullanılmıştır. Sağdaki 7. sayfada evin salonunda babalarıyla yere oturmuş oynayan biri kız biri erkek iki küçük çocuğu resmedilmiştir. Soldaki 8. sayfada ise fırından yeni çıkardığı ekmekle mutfak tezgâhının önünden masaya doğru ilerleyen hamile bir anne yer almaktadır. Annenin hemen yanında yerde keyifle yürüyen bir kedi bulunmaktadır. İçeriye güneş ışığı girmiştir, mutluluk ve huzur dolu bir atmosfer hissedilmektedir. Çocuklar babalarıyla oynamaktadır, ekmek pişmiştir, tüm aile birlikte vakit geçirmektedir. Anne-baba, genç ve güzel resmedilmiştir. Duvarda büyükçe bir kitaplık yer almaktadır. Mutfak masasının üstünde kırmızı iri elmaların olduğu geniş bir kâse bulunmaktadır. Mutfak tezgâhı pencerenin önüne kurulmuştur, pencerenin dış tarafına saksıda çiçekler yer almaktadır. Oldukça sade ama şirin bir biçimde döşenmiş olan evde çocukların birkaç oyuncağı dışında hiçbir dağınıklık bulunmamaktadır. Bu kısımda metinde, minik ayakların döşemelerde çıkardığı sesin ve pişen ekmeğin kokusunun evde nasıl bir mutluluk oluşturduğu anlatılmaktadır.

8. ve 9. sayfalarda üçüncü bebek doğmuş, diğer çocuklar da biraz büyümüştür. Artık aile beş kişidir. Baba yine iki büyük çocuğuyla oyun oynamaktadır. Oğlunu sırtına almış kolları açık bir şekilde kızını kovalamakta; hep birlikte evin balkonundan içeri doğru koşmaktadırlar. Erkek çocukta süper kahraman, kız çocukta kelebek kostümü bulunmaktadır. Resmin diğer tarafındaysa, kapısı açık olan banyoda anne küçük bebeği yıkamakta, bir taraftan da kocasına ve çocuklarına doğru bakmaktadır. Herkes çok mutlu görünmektedir. Evin içine güneş ışığı dolmuş, resimde renk kullanımı sıcak bir atmosfer oluşturmuştur. Bilhassa kırmızı ve tonları ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Bu sayfalardaki metinde evde yankılanan kahkaha seslerinden ve evin bir yuva olduğundan bahsedilmektedir. Ev, aileyi, aile de evi çok sevmektedir.

10. ve 11. sayfada birkaç yıl daha geçmiş, çocuklar büyümüştür. Baba büyük oğluyla piyano çalmakta, en büyük kız dans etmekte, en küçük çocuk da oturduğu yerde küçük bir davula vurmaktadır. Anne kanepede gülümseyerek onları izlemektedir. Piyanonun hemen yanında duvara dayalı bir gitar görülmektedir. Duvarlarda on dört farklı sanatsal tablo bulunmaktadır. Sehpanın üzerinde saksıda yeşil geniş yapraklı bir bitki bulunmaktadır. Piyanonun üstünde ve pencerede tek tük kitaplar yer almaktadır. Kedi sayısı ikiye çıkmıştır. Kedilerden biri yerde kıvrılmış uyumakta, diğeri ortadaki pufun üzerinde esnemekte ve gerinmektedir. İkisinin de keyfi yerindedir. Resimde yine kırmızının tonları cömertçe kullanılmıştır, oda aydınlıktır. Metinde aile üyelerinin yaşlarının büyüdüğü ve zamanın akıp gittiği anlatılmaktadır.

12. ve 13. sayfada bir akşam vakti tasviri yer almaktadır. Hava karanlıktır ve evde büyük bir davet yapılmıştır. Resim evin dışından bir perspektifle çizilmiştir. Evin iki katında da insanlar eğlenmektedir, bu eğlence bahçeye kadar taşmıştır. Her taraf ışıklarla aydınlatılmıştır. Metinde ev, bu manzaradan memnuniyetini dile getirmektedir. Kalabalık ve eğlenceli atmosfer, evi mutlu etmiştir.

14. ve 15. sayfada evin yukarıdan görüntüsü yer almaktadır. Evin çatısı, bahçe ve yol geniş bir perspektifle resmedilmiştir. Ağaçlar sararmıştır, hüzünlü bir sonbahar havası sezilmektedir. Bahçe kapısında bir kamyon beklemektedir. Tüm aile kamyonun önünde durmuş, yüzleri eve dönük bir biçimde üzüntülü ve gözü yaşlı bir biçimde bakmaktadırlar. Ellerinde koliler vardır. Bu bir veda sahnesidir. Aile taşınmaktadır. Ev, bu duruma çok üzülmüştür. Bu sahneyle evin ilk sahipleriyle ilgili kısım tamamlanmıştır.

16. ve 17. sayfada merdivenlerin önüne satılık tabelası asılmıştır. Ürkütücü bir biçimde resmedilmiş, asık suratlı insanlar eve bakmaya gelmiştir. Fakat ev, bu insanları istemediği için kiremitlerini sallamak ve menteşeleri gıcırdatmak gibi yöntemlerle tuhaf sesler çıkarmış ve insanları korkutarak kaçırmıştır. Bu yüzden hiç kimse eve girmeye cesaret edememiştir. Bu görselde soğuk ve kasvetli bir hava sezinlenmektedir. Korkutularak kaçırılan insanlar bir kadın ve bir erkektir.

18. ve 19. sayfada boş kaldığı için harap olan evin dışarıdan görüntüsü verilmiştir.Camları kırılmış, boyası tahrip olmuş, duvarlarını sarmaşıklar kaplamıştır. Bahçeyi yabani otlar sarmıştır ve oldukça bakımsız görünmektedir. Kasvetli hava bu sayfalarda da devam etmiştir. Bu süreçlerde evin yaşadığı yalnızlık ve boşluk hissi metindeki ifadelerle ortaya konmuştur.

20. ve 21. sayfalarda eve bakmaya iki genç adam gelmiştir. Görselde evin içi görülmektedir. İçerisi eşyasız ve boştur. Pencereden yansıyan güneş, karanlığı dağıtmıştır. Dış kapı açılmıştır ve açık kapının hemen önünde diz çökmüş genç bir adam ve bir köpek durmaktadır. Soldaki sayfada ise penceredeki camdan bahçeyi gezen başka bir adam görünmektedir. Metinde adamlardan birinin bahçedeki papatyaları sevdiğini, diğerinin ise ısrarla kapıyı açmaya uğraştığı ve başardığı anlatılmaktadır.

22. ve 23. sayfalarda iki genç adam köpekleriyle beraber eve girmiştir ve evi gezmektedirler. Tamir edilecek yerlere bakmaktadırlar, birisi duvarlardaki çatlakları bir diğeri gevşemiş muslukları kontrol etmektedir. Bu esnada evi beğendiklerini ve tamiratla evdeki problemleri çözebileceklerini söylerler. Bu sözlerden sonra ev, adamlara karşı bir sempati duymaya başlamıştır.

24. ve 25. sayfalarda adamlar çatı katını boyamaktadırlar, köpekleri yine yanlarındadır. Bu kısımda ev, işleri zorlaştırıp bu iki adamı vazgeçirmek ve kaçırmak için duvarlarını nemlendirmiştir, bu sayede duvarların boya tutmasını engellemeye çalışmıştır. Ama adamlar vazgeçmezler, duvarları ısrarla tekrar tekrar boyarlar ve sorunu çözerler.

26. ve 27. sayfada ev tamir edilmiş, boyanmış ve döşenmiştir. Ev, pencerelerinin tamir edilip perdelerin asılmasından, duvarlarına tabloların yerleştirilmesinden memnundur, artık kendini iyi hissetmektedir. Görselde genç adamlardan birisi avizeyi takmaktadır, ayakucunda köpek bulunmaktadır. Soldaki sayfada diğer arkadaşı yatak odasındaki yatağı düzeltmektedir. Yatak iki kişiliktir. Sayfada renkli ve aydınlık bir hava hâkimdir, canlı renkler kullanılmıştır. Duvarda büyükçe bir kitaplık ve tablolar göze çarpmaktadır. Yatak odasının duvarında da tablolar ve şık avizeler görülmektedir.

28. ve 29. sayfadaki görselde, evin bahçesi resmedilmiştir. Genç adamlardan birisi çiçekleri sulamakta, diğeri ise bahçedeki şezlongda uzanmış, kitap okumaktadır. Çamaşırlar yıkanıp bahçede boydan boya uzanan ipe asılmıştır. Köpek mutlu bir biçimde oynamaktadır. Veranda da iki yaşlarında bir kız çocuğu yürümeye çalışmaktadır. Çocuğun topu ve çekçek şeklindeki tekerlekli arabası yerdedir. Bu bebek de ev halkına dâhil olmuştur. Bahçe yemyeşil ve bakımlıdır, renkler yine canlanmıştır. Veranda da bir sedir ve önünde sehpa bulunmaktadır. Sehpanın üzerinde belli belirsiz bir sürahi, üç bardak ve oyuncak bir ayı bulunmaktadır.

30. ve 31. sayfada genç adamlardan biri küçük kız çocuğu ile beraber koltukta kitap okumaktadır, diğer adam ise üstünde kek olan bir tepsiyle yürümektedir. Yerde dağınık bir biçimde oyuncaklar bulunmaktadır. Salonda koltukların hemen yanında küçük çocuk için minik bir sandalye yerleştirilmiştir. Şömine de ateş yanmakta, köpek kıvrılmış uyumaktadır. Köpeğin hemen yanında mama kabı ve köpek kumu bulunmaktadır. Sayfalarda kırmızı ağırlıklı bir görselleştirme kullanılmıştır, sıcak bir atmosfer oluşturulmuştur. Odanın içi çok aydınlıktır. Mutfak masasının üstünde meyve dolu bir tabak göze çarpmaktadır. Metinde ev, yine kahkahaların yükseldiğini, mutfaktan güzel kokuların geldiğini ifade etmektedir ve bu yeni aileyi çok sevdiğini söylemektedir.

32. ve son sayfa ‘Yeniden sıcak bir yuva oldum.’ cümlesiyle bitmiştir. Tıpkı ilk sayfadaki gibi evin girişi resmedilmiştir. Kapının girişinde üç adet kışlık ev terliği yerde durmaktadır, ikisi yetişkin birisi bebek terliğidir. Terliklerin hemen yanında üç tane şemsiye, bir top ve bir oyuncak göze çarpmaktadır. Küçük bir sehpanın üstünde evin anahtarları ve aile fotoğrafları yer almaktadır. İlk sayfalarda görülen kuş tekrar geri gelmiş ve kapının girişine konmuştur.

2.5. Arka Kapak

Kitabın arka kapağında mavi bir gökyüzü zemini kullanılmıştır. Sayfanın alt kısmında ise ahşap bir oyuncak hayvan yer almaktadır. Oyuncak kullanımı, hikâyenin çocukla ve eğlendirici bir sembolle temsil edilmesi şeklinde anlaşılabilir. Arka kapak yazısında şu ifadelerle kitabın hikâyesi anlatılmaktadır:

“Ev, son tuğlası yerine yerleştikten sonra, ailesinin gelmesi için artık hazırdı.

Bu aile büyüdükçe, bebeğin minik ayaklarının döşemelerde çıkardığı ses ve koridorlarda çınlayan kahkahalar evi çok mutlu etti. Ev artık bir dört duvardan fazlasıydı, bu ailenin sıcak yuvasıydı. Ancak bir gün her şey değişti. Ailenin üyeleri tüm eşyalarını toparladı ve gözlerindeki yaşlarla ev ile vedalaştılar. Ev, iki adam ortaya çıkana kadar bir daha mutlu olabileceğini sanmıyordu. Bu yeni aile geldiğinde, içindeki umut ışığının tekrar parladığını hissetti. Belki tekrar sıcak bir yuva olabilirdi.

Bir evin bakış açısıyla anlatılan bu içten hikâye, aynı dört duvarın içinde farklı zamanlarda yaşayan ve büyüyen iki ailenin sıcaklığını bizlere hissettiriyor.”

Hikâyenin de kısa özeti sayılabilecek olan ve arka kapakta yer alan bu ifadelerin herhangi bir tartışmaya mahal bırakmaksızın kitabın taşıdığı ana fikri ortaya koyduğu görülmektedir. Kısa metinde bebek, minik ayaklar, kahkahalar, sıcak yuva, mutlu, umut ışığı, içten hikâye, aile sıcaklığı gibi kelime tercihleri baskın bir anlatı dili olarak kullanılmış ve duygusal bir söylem biçimi oluşturulmuştur.

3. Analiz ve Tartışma

Yukarıda ayrıntılı tasviri verilen hikâyede ana fikir olarak iki adam ve bir çocuktan oluşan insan grubunun bir aile olarak tanımlanabileceği tezi savunulmaktadır. Eserde, bu tezi desteklemeye ve okuru ikna etmeye yönelik çok sayıda unsur yer almıştır. Bunları kurgu, karakter tasarımları, çocuk aktörlerin varlığı, görsel kullanımı şeklinde kategorilendirmek mümkündür.

3.1. Kurgu

Kurguda evin ilk ve son sahipleri arasında yani normal bir aileyle eşcinsel beraberlik yaşayan iki genç arasında benzerlikler kurulmak suretiyle, genç adamların da aile olarak tanımlanabileceği fikri savunulmaktadır. İki kısımdan oluşan hikâyenin ilk kısmında evin ilk sahipleri evrensel biçimde meşru kabul edilen bir aile formu olarak tasarlanmıştır. Bu aile, anne, baba ve onların çocuklarından oluşmaktadır. İnsanlık tarihi boyunca da aileler hemen bütün toplumlarda-başka konularda çok sayıda değişken olsa da-değişmez temel yapı taşı olarak kadın ve erkeğin beraberliği üzerine kurulmuştur.^[40] Çocuk okurun da şemasında aile denince böyle bir form oluşmaktadır.^[41] Hikâyenin ikinci kısmında ise iki adam ve bir çocuktan oluşan insan grubunun da -evin ilk sahipleri olan aileyle benzerlikler kurulmak suretiyle- aile olarak tanımlandığı görülmektedir. Yazara göre evin ilk sahipleri nasıl huzurlu, mutlu ve sıcak bir aile ise ikinci sahipleri de öyle bir ailedir. Benzerlik kurma çabası kimi zaman doğrudan kimi zaman da dolaylı bir biçimde hikâye boyunca arka planı oluşturmuştur. Karakterler, duygu durumları, ortama hâkim olan atmosfer, aile içinde yapılan etkinlikler gibi alanlarda bu benzerliğin izlerini görmek mümkündür. Bilhassa evin ilk sahiplerini gösteren 6. ve 7. sayfalarla ikinci sahiplerini gösteren 30 ve 31. sayfalardaki sahnelerde bu benzerlik zirveye taşınmıştır. İki görselde de yetişkinlerden biri çocukla oynarken diğeri fırından yeni çıkmış bir tepsiyle mutfaktan oturma odasına doğru yürümektedir.

Yazar, insanların zihin dünyalarında meşru görülen bir formu esas alarak, meşru görülmeyip reddedilen diğer formu, benzerlik kurarak normalleştirmeye çalışmaktadır. Bu tutum hatalı analoji kavramıyla açıklanabilir. Hatalı analoji, aslında benzerlik olmayan iki hususun sanki aralarında bir benzerlik varmış gibi yansıtılmasıdır. Benzetme yoluyla argüman üretmeyi hedefleyen bir kimse, sıklıkla tartışmalı bir konuyu daha az tartışmalı bir konuyla karşılaştırır ve belirli açılardan benzer olmaları sonucu başka açılardan da benzer olabilecekleri sonucuna varır. Argümanı üreten kişi savunduğu tezi kabul ettirebilmek için karşılaştırılan vakalar arasında çok sayıda benzerlik olduğunu iddia etse de bu tarz analojilerde karşılaştırılan vakalar yalnızca bazı yüzeysel benzerlikler içerir, asıl ve önemli konularda bir benzerlik yoktur.^[42] Son tahlilde hikâyedeki gibi aynı evde yaşamaları ve normal ailelerin yaptığı benzer bazı etkinlikleri yapmaları, iki adamın birlikteliğinin aile olarak tanımlanması için kabul edilebilir argümanlar değildir.

3.2. Karakter Tasarımları

Eserdeki ikisi evin ilk sahipleri olan kadın ve erkekten, ikisi eve sonradan gelen iki genç adamdan oluşan toplam dört yetişkin figür vardır. Bunların tümü hikâyede nazik, sakin, sempatik, sorumluluk sahibi ve pozitif insanlar olarak karakterize edilmiştir. Bu kimseler, çocuklarla ilgilenmekte, çiçekleri sevmekte ve sulamakta, kitap okumakta, müzikle meşgul olmaktadırlar. Evleri hep derli topludur, çamaşırlar yıkanıp serilmiştir, tezgâhın üzeri temizdir, evde sağlıklı yiyecekler yenmektedir. Evin ilk ve son sahiplerinin de büyük bir kütüphaneye sahip olduğu görülebilir. Genç adamların anlatıldığı ikinci kısımda adamlardan birisi şezlongda kitap okumaktadır, sonraki sayfalarda da yine adamlardan birisi kanepede küçük kızla beraber kitap okumaktadır. Bu tercih adamların kültürlü, okuyan, kitap dostu pozitif karakterler olarak kodlandığını göstermektedir. Evin ilk ve son sahiplerinin ev eşyalarının da bir takım mesajlar içerdiği söylenebilir. Örneğin duvarlarda sanatsal tablolar ve müzik aletleri gibi detaylar entelektüel ilgileri olan, kültürlü, sanatsal duyarlılık sahibi, estetik anlayışları yüksek kimseler oldukları algısını okurda oluşturmaktadır. Ayrıca evin sahiplerinin ikisinde de -ilkinde kedi ikincisinde köpek olmak üzere- bir ev hayvanı bulunmaktadır. Ev hayvanı hikâye boyunca ortama neşe ve zenginlik katan sempatik bir unsur olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda sevgi, sorumluluk ve merhamet duygusuyla da özdeşleştirilebilir. Bilhassa son sahnede köpek için hazırlanmış kum ve mama, ailede ev hayvanının bile ihtiyaçlarının özenle karşılandığı mesajını vermektedir. Tüm bu detaylarla evin ilk sahipleri ne denli saygın insanlarsa, bu iki genç adamın da saygın insanlar olduğu ifade edilmektedir. Ev, ilk sahiplerini hangi sebeplerle seviyorsa ikinci sahiplerini de aynı sebeplerle sevmektedir. Evin onları kabullenmesinin nedeni de adamların olumlu özelliklere sahip profilleridir. Bu bağlamda genç adamların da aile olarak tanımlanmayı hak ettikleri savunulmaktadır.

Görsellerde genç adamların kılık kıyafetleri ve dış görünüşlerinde sıra dışı hiçbir unsura yer verilmemiştir. Örneğin dövmeli, saçları alışılmışın dışında renklere boyanmış, biyolojik cinsiyetiyle uyumlu olmayan kıyafetler giyen tipolojiler tercih edilmemiştir. Hâlbuki LGBT’li bireylerin bu tarz tutum ve davranışlara yatkın oldukları bilinmektedir. LGBT aktivistleri tarafından düzenlenen ve görünürlüğü artırmayı hedefleyen eylemlerde bilinçli bir biçimde çok sayıda alışılmamış tipoloji yer almaktadır. Drag queen, drag king yahut ballroom gibi alt kimlik kategorilerinin tümü, LGBT mensuplarının, biyolojik cinsiyetlerinin hilafına tarzlar ortaya koyduğu formlar olarak tanımlanabilir.^[43] Bu kimseler pek çok zaman bilhassa normal bir kadın ve erkek olmadıklarını gösterme ihtiyacı hissetmekte, bunu bir kimlik mücadelesi olarak görmekte ve alışılmışın dışında, farklı kıyafet, saç kesimi yahut tarzlar sergilemektedirler. Bu tutumlarıyla toplum tarafından norm olarak görülen anlatılara ve kurallara da meydan okumaktadırlar. Fakat kitapta eşcinsel bireyler, örneğin kadın elbisesi giyen, ruj süren, tırnaklarını ojeleyen, topuklu ayakkabı giyen bıyıklı adamlar şeklinde temsil edilmemiştir. Genç adamların ikisi de toplumsal normlar açısından aykırı görülebilecek kıyafet veya saç rengi gibi hiçbir göstergenin yer almadığı normal insanlar olarak resmedilmişlerdir. Bu yönüyle aykırı görünen tipolojiler tercih edilmemiştir. Eşcinsellerin tümü tabii ki farklı biçimde görünmemektedir, bir kısmı dışarıdan fark edilmeyecek şekilde normal görünmektedir. Fakat bu noktada hikâye analiz edilirken karakterlerin nasıl tasarlandığı önem arz ettiği kadar nasıl tasarlanmadıkları da önem arz etmektedir.

3.3. Çocuk Aktörlerin Varlığı

Eserde, aile kavramının tanımıyla alakalı bir değişiklik talep edildiği için çocuk figürler büyük bir önem arz etmiştir ve hikâyenin merkezine yerleştirilmiştir. Esasında eşcinsel birlikteliklerin hukuki ve toplumsal konumuyla ilgili ana tartışma, çocuklardan bağımsızdır ve yetişkinlerin dünyasına dair bir meseledir. Fakat çocukların varlığı aile mefhumunu güçlendiren bir faktör olduğu için hikâye boyunca çocuklarla oyun oynama, kitap okuma, bahçede vakit geçirme, müzik aleti çalma gibi sahneler evin ilk ve sonraki sahiplerinin yaptığı aktiviteler olarak sık sık kullanılmıştır. Çocuklar hikâye boyunca sempati oluşturan ve tüm sahnelerde merkezi rol oynayan aktörler olarak yer almışlardır. Bebeklerin döşemelerde çıkardığı sesler, çocuk kahkahaları, çocukların her geçen yıl büyümeleri gibi hususlar metinde evin diliyle sık sık vurgulanan duygusal anlar olarak yer almıştır.

Kitapta, evin ikinci sahipleri olan iki genç adamın eşcinsel ilişkisiyle ilgili-çift kişilik yatak detayı haricinde-hemen hemen hiçbir atıf yer almamıştır. Yazar bu birlikteliğe bir aile hüviyeti kazandırabilmek için onları anlattığı kısma bir kız çocuk eklemiştir ve bu çocuk, okuru yumuşatmak için bir ikna aracı olarak konumlandırılmıştır. Buna göre aile atmosferini sağlayabilmek hedeflenerek, çocuğun kattığı sıcaklıktan faydalanılmıştır.^[44] Eserde genç adamların çocuk için güvenilir ve sağlıklı bir ortam sunduğu, çocuğun hem fiziksel hem ruhsal ihtiyaçlarının karşılandığı fikri yerleştirilmeye çalışılmıştır. Öte yandan kitaptaki en tartışmalı meselelerden birisi kız çocuğunun durumudur. Zira iki genç adamın bu kız çocuğuyla nasıl bir bağının olduğu veya bir bağının olup olmadığı muğlaktır. Bu iki adamın birlikteliğinden biyolojik olarak bir çocuğun dünyaya gelmesi mümkün değildir. Çocuk, adamlardan birisinin gerçekten çocuğu olabilir yahut evlat edinilmiş olabilir. Zira eşcinsel birlikteliklerin evlilik olarak tanınmasının hukuki sonuçlarından birisi de bu çiftlerin, evli çiftlerin sahip oldukları her türlü hakka sahip olabilmeleridir. Bu haklardan birisi de evlat edinme hakkıdır. ^[45]

3.4. Görsel Kullanımı

Çocuk edebiyatı eserlerinde görsellerin kimi zaman metni geride bırakacak biçimde eserin varlığına katkı sunduğu bilinmektedir. Bu yönüyle çocuk edebiyatı eserlerinde görsel, destekleyici bir yan unsur değil bizzat eserin oluşumunda metin kadar katkı sunan önemli bir söyleme dönüşmektedir. Kimi zaman metnin vermediği detayları okura geçirmenin sanatsal ve estetik bir yolu kimi zaman da doğrudan verilemeyen mesajların örtülü bir biçimde sezdirildiği bir ileti biçimi kullanılmaktadır. Bilhassa bol resimli okul öncesi düzeyindeki kitaplarda görseller, pek çok zaman tamamlayıcı bir unsur olmanın ötesine geçerek, metni geride bırakan başlı başına bir eser ve değer haline dönüşebilmektedir.^[46] Son dönemde artış gösteren bir çocuk edebiyatı türü olarak sessiz kitaplar bu konuda ufuk açıcı örnekler olarak zikredilebilir. Sessiz kitaplar, sadece görsellerin bulunduğu ve metnin yer almadığı kitaplardır. Çocuklar kitaptaki resimleri okumakta ve yorumlamaktadırlar.^[47] Bu bağlamda görsellerin metnin geri planında görüldüğü klasik yaklaşım geride kalmaktadır.

Yaramaz Evin Yeni Misafirleri’nde de görsellerin zaman zaman metinde verilen mesajı güçlendiren zaman zaman da metinde verilmeyen mesajları okura taşıyan bir biçimde kullanıldığı görülebilir. Örneğin evin çiziminde müstakil ve bahçeli bir ev tercih edilmiştir, bu da verilmek istenen duyguları okura geçirmeyi kolaylaştıran bir yoldur. Çünkü bahçe içinde müstakil bir ev, apartmanlara, sitelere ya da rezidanslara karşın aile sıcaklığını daha yoğun hissettirmektedir. Bu konsept; bahçe, ağaçlar, veranda, ev, şömine gibi unsurların tümünü bütünleştirmektedir. Bu sayede yerleşim yerini, sadece barınmayı temin eden bir ihtiyaç olmaktan çıkarmaktadır ve insanın ruhsal ihtiyaçlarına da cevap üreten, daha doyurucu bir mekâna dönüştürmektedir.

Pedagoglara göre çocukların ilk çizdikleri evler genellikle birbirine benzemektedir ve kendileri yüksek katlı binalarda otursalar bile tek katlı müstakil evler çizmektedirler. Aslında çocuklar farkında olmasalar da bilinçaltında müstakil ev insan fıtratına, aile mahremiyetine ve çocuğun kişilik gelişimine en uygun yapı olduğu için öne çıkmaktadır. Resimlerde evin çevresine yerleştirilmiş oyun alanı, ağaç, kuş, evcil hayvan gibi detaylar ise o evde tabiatla barışık, mutlu ve sağlıklı bir ailenin yaşadığına işaret etmektedir.^[48] Resim ve oyun terapistleri, çocukların resimlerini yorumlayarak onların psikolojileri, bilişsel düzeyleri, aile içi ilişki biçimleri gibi pek çok meseleyle ilgili fikir edinebilmektedir.^[49] Çocuğun çizdiği resmin, iç dünyasının bir yansıması olduğu düşünüldüğünde, çocuğun muhatap kaldığı görsellerin de iç dünyasında sezdirici, yönlendirici, hissettirici etkiler bırakacağı muhakkaktır.

Bu kapsamda kitap boyunca görseller yoluyla verilen doğrudan ve dolaylı mesajlara işaret edilebilir. Örneğin renk kullanımı titizlikle yürütülmüştür. Evin mutlu olduğu sayfalarda canlı, ışıltılı, güneşli ve aydınlık bir atmosfer oluşturulmuş; buna karşın evin mutsuz olduğu sayfalarda renkler solgun, mat ve karanlık bir atmosfer oluşturacak şekilde kullanılmıştır. Evin ilk sahipleri taşındıktan sonra başlayan ve yeni sahiplerini kabullenene kadarki süreci anlatan sayfalarda renklerin kullanımı belirgin bir biçimde solgundur. Evin yalnızlığını ve üzüntüsünü hissettiren bir arka plan oluşturulmuştur. Yeni sahipler geldikten sonra karanlık ortam dağılmış ve evin mutluluğu renk kullanımına yansıtılarak hissettirilmiştir.

Buna ek olarak hikâye boyunca bazı materyallerin kullanımı, aile ortamını pekiştiren alt mesajlar vermektedir. Çocuk oyuncakları başta olmak üzere aile albümü, ev anahtarı, kışlık ev terlikleri, yan yana duran şemsiyeler, saksıda çiçekler, yıkanıp bahçedeki ipe asılmış çamaşırlar, fırından yeni çıkmış kek ve ekmek, verandada sehpanın üstündeki bardaklar gibi materyaller küçük ama ortalama insana kendi doğal ev hallerini anımsatan duygusal yönlendiricilerdir. Hikâye, okurun yaşamıyla bağ kurmayı hedefleyerek görselleştirilmiştir.

Metinden anlaşılmayan fakat görseller yoluyla verilen önemli mesajlardan biri, eşcinsel çiftin ilişkisine dairdir ve bir yatak görseli üzerinden aktarılmıştır. 26. sayfada adamlardan birisi avize takarken bir diğeri kapısı açık yatak odasındaki yatağı düzeltmektedir. Yatağın baş kısmında iki yastık bulunmaktadır yani yatak iki kişiliktir. Çocuk okurun, görseli bu iki adamın, bir anne-baba gibi aynı odada yaşadıkları ve aynı yatağı paylaştıkları şeklinde anlaması hedeflenmiştir. Bu yönüyle görselin bir cinsellik iması içerdiği söylenebilir. Benzeri bir mesajın da son sayfada komodinin üstündeki aile fotoğraflarında verildiği görülebilir. Fotoğraf belli belirsiz bir biçimde silüetler şeklinde çizilmiştir. Fakat dikkatle incelendiğinde iki kişinin birbirine dönük bir biçimde durdukları bir görsel şeklinde anlaşılabilir, bu yönüyle bir düğün fotoğrafı şeklinde yorumlanabilir. Bilhassa okuma yazmayı henüz bilmeyen yahut yavaş okuyan çocuk okurun dikkatini, yetişkinlerin tersine metinden çok görsellere vereceği düşünüldüğünde, tüm bu detayların kitabı tekrar tekrar inceleyen çocuklar tarafından fark edileceği öngörülebilir.

Sonuç

Modern paradigmaya karşı sahici ve etkileyici eleştirileri kıymetli bulunsa postmodernizm hayatın pek çok alanında net tanımları, belirgin çerçeveleri, referansları ve sınırları reddederek yeni ve çetrefilli meselelerin gündeme gelmesine neden olmuştur. Hakikatlerin çokluğu iddiası son tahlilde hakikatin göreceliğini ve değişkenliğini savunan bir yaklaşıma dönüşebilmekte ve norm belirlemeyi imkânsızlaştırmaktadır. Bu da toplumsal yaşamda bir dizi riskli sonuçlar doğurabilmektedir. Postmodernizm yaklaşımın riskli sonuçlarının en ciddi yansıdığı alanlardan birisi de beden ve cinsiyet konusu etrafındaki kabul ve uygulamalarla ilgilidir. Bu kapsamda çoğu Avrupa ülkesi başta olmak üzere pek çok toplumda eşcinsel birliktelikler normalleştirilmekte ve yaygınlaştırılmaktadır. Eşcinsel beraberliğin meşrulaşmasının yöntemlerinden biri olarak evlilik ve aile kavramlarının tartışmanın içeriğine dâhil edilmeye çalışıldığı ve birlikteliklerin evlilik olarak, kurulan sosyal birimin de aile olarak tanımlandığı ifade edilebilir. Ülkemizde diğer pek çok İslam toplumunda olduğu gibi hem toplumsal hem de yasal olarak eşcinsel ilişkiler meşru görülmemekte ve aile olarak tanımlanmamaktadır. Fakat pek çok kanal eliyle mesele tartışılmakta, bilhassa çocuk ve gençlere hitap eden mecralarda eşcinselliğin savunulduğu içerikler yaygınlaşmaktadır.

Araştırmamızda ülkemizde 2023 yılında yayımlanan ve eşcinsel birlikteliği aile olarak tanımlayan Yaramaz Evin Yeni Misafirleri isimli çocuk kitabı amaçlı örnekleme tekniğiyle seçilmiş ve söylem analiziyle incelenmiştir. Kitapta hedeflenen mesajı iletebilmek ve etki alanını genişletebilmek için pek çok unsur kullanılmıştır. Bunlar, kurgu, karakter tasarımları, çocuk aktörlerin varlığı ve görsel kullanımıdır.

Kurguda anne, baba ve üç çocuğundan oluşan bir aileyle iki eşcinsel genç adam ve bir kız çocuğundan oluşan insan topluluğu arasında gerek metin gerekse de görseller yoluyla benzerlik kurulmaya çalışılmıştır. Böylelikle evin ilk sahipleri ne denli saygın ve pozitif insanlarsa ve aile olmayı hak ediyorlarsa eşcinsel genç adamların da onlar gibi saygın insanlar oldukları ve aile olarak tanımlanmayı hak ettikleri savunulmuştur.

Mesajı iletebilmenin bir diğer yolu olarak eşcinsel karakterler pozitif bir biçimde kurgulanmıştır. Buna göre bu kişiler, kültürlü, nezaketli, ince, hassas, sorumluluk sahibi, sabırlı insanlar olarak karakterize edilmiştir. Böylelikle onların da aile olarak tanımlanmayı hak ettikleri ve çocuklar için güvenli, sağlıklı ve nitelikli bir aile ortamı sunabilecekleri alt mesajı verilmektedir. Görsellerde genç adamların kılık kıyafetleri ve tarzlarının nasıl temsil edildiğine bakıldığında, LGBT aktivistleri tarafından sık sık tercih edilen ve kişilerin biyolojik cinsiyetlerinin hilafına tercih ettikleri aykırı formların yer almadığı görülebilir.

Eserde çocuk figürler de aileyi anımsatan, okuru yumuşatan, sempatik bir araç olarak sık sık kullanılmıştır. Bilhassa eşcinsel çiftin yanındaki kız çocuğu, birlikteliğe aile hüviyeti kazandırmanın bir formülü olarak işlevsel görülmüştür. Öte yandan kitapta genç adamların yanındaki kız çocuğun kim olduğu belirsizdir. Çocuk biyolojik olarak bu iki insandan meydana gelemeyeceğine göre ya genç adamlardan birisinin biyolojik çocuğu olabilir yahut evlat edinilmiş olabilir. Bu yönüyle kitap, bu çiftin aile olarak tanımlanmasının da ötesine geçmekte ve evlatlık alabilmelerine imkân tanıyacak bir anlatı geliştirmektedir. Bu bağlamda kitapta meşrulaştırılan alt mesajlardan birisi de eşcinsellerin evlat edinebilmesidir.

Tüm bu mesajlarla önerilen yaşam biçiminin, yüksek faydası ve güvenliği hem devletler hem toplumlar için öncelikli olan, korunmaya ve pozitif ayrımcılığa en ziyade hakkı olan, toplumun en naif kesimi olan çocuklar için risk düzeyi oldukça yüksek çevresel faktörler sunduğu ifade edilmelidir. Bu noktada, aile olarak tanımlanması talep edilen bu birliktelikte küçük kız çocuğun özdeşim kuracağı ve bir kız olmayı öğreneceği bir figür bulunmamaktadır. Ebeveynleri olarak muhatap olduğu genç adamların dünyasında kız çocuğun kendine dair benzerlik kuracağı kimse bulunmamaktadır. Kız çocuğunun hiç annesi yokken iki tane babası bulunmaktadır. Çocuğu dünyaya getiren aktör ailede temsil edilmemektedir. Hikâyede çocuğun karşılaştığı durum ebeveyn boşluğunun ötesinde bir durumdur. Buna göre doğuştan getirilen özellikler yadsınmakta ve çocuğa yaşamı boyunca uğraşmak zorunda kalacağı büyük bir yalnızlık ve kafa karışıklığı miras bırakılmaktadır. Bu yönüyle kitap, çocuğun cinsiyet kimliğini zedeleyebilecek ve kendi cinsiyetiyle özdeşim kurması sürecine zarar verecek içerikler barındırmaktadır. Buna ek olarak aile şemasını değiştirmeyi teklif etmekte ve çocuk okurun zihnindeki anne-baba algısı ve aile tanımına alternatif olarak kafa karıştırıcı bir model sunmaktadır.

Kaynakça

Akay, Recai - Arslan, Esranur. “Bir İletişim ve Terapi Aracı Olarak Çocuk Resimlerinin Analizi”. Eurasian Art & Humanities Journal 9 (2018), 1-21. https://doi.org/10.17740/eas.art.2017‐V9‐01

Anık, Cengiz. “Algı Yönetimi”. TÜBİTAK Ansiklopedi. 2022. Erişim 19 Ağustos 2025. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/algi_yonetimi?utm_source=chatgpt.com

Arora, Ishita. “Use of Child Actors in Advertisements and Its Impact on Children’s Behaviour”. Journal of Public Realitions and Adversiting 3/1 (2024). https://www.mcu.ac.in/use-of-child-actors-in-advertisements-and-its-impact-on-childrens-behaviour/

Aydın, Mustafa. Güncel Kültürde Temel Kavramlar. İstanbul: Açılım Kitap, 2. Basım, 2013.

Aziz, Aysel. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri. Ankara: Nobel Yayınları, 5. Basım, 2010.

Baker-Pitts, Catherine - Martin, Darrell. “Realness With a Twist1: Gender Creativity in the LGBTQ Ballroom”. Studies in Gender and Sexuality 22/3 (2021), 206-218. https://doi.org/10.1080/15240657.2021.1961497

Baudrillard, Jean. Tüketim Toplumu. çev. Hazal Deliçaylı - Ferda Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2013.

Bauman, Zygmunt. Modernite ve Holocoust. çev. Süha Sertabiboğlu. İstanbul: Versus Kitap, 2007.

Bauman, Zygmunt. Postmodern Etik. çev. Alev Türker. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016.

Beck, Ulrich - Beck-Gernsheim, Elisabeth. Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences. SAGE Publications Ltd, 2002.

Best, Steven - Kellner, Douglas. Postmodern Teori. çev. Mehmet Küçük. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 3. Basım, 2016.

Birdal, Banu Kavaklı. “A Conceptual Take on Transnational Families: Atypical Families From a Distance”. Aurum Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (31 Aralık 2023), 213-228. https://doi.org/10.62393/aurum.1393174

Brami, Elisabeth. Erkek Çocuk Hakları Bildirgesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2023.

Brami, Elisabeth. Kız Çocuk Hakları Bildirgesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2023.

Brooks, Ben. Farklı Olmaya Cesaret Eden Erkek Çocuklarına Hikayeler. çev. Sabire Pınar Acar. İstanbul: Eksik Parça, 2018.

Büyükkantarcıoğlu, Nalan. “Reklam Söyleminde Yanıltıcı Argümanlar ve Tüketici Farkındalığı”. Tüketici Yazıları. ed. Müberra Babaoğlu - Arzu Şenel. Ankara: Hacettepe Üniversitesi TÜPADEM, 2007.

Can, İslam. “Ailenin Tarihsel Gelişimi: Dünü Bugünü ve Yarını”. Sistematik Aile Sosyolojisi. ed. Mustafa Aydın. Konya: Çizgi Kitabevi, 2019.

Cavella, Francesca - Favilli, Elena. Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler. çev. Deniz Öztok. İstanbul: Hep Kitap, 2019.

Colleen Rowan Kosinski. “Colleen Rowan Kosinski’s Personal Website”. My Books-A Home Again. 2025. https://colleenrowankosinski.com/

Çakır, Abdülhamit. Söylem Analizi. Konya: Palet Yayınları, 2014.

Çankırılı, Ali. “Çocukların Çizdiği Resimlerin Anlamı ve Yorumu”. https://www.pedagogalicankirili.com/2020/10/09/cocuklarin-cizdigi-resimlerin-anlami-ve-yorumu/?utm_source=chatgpt.com

Damer, T. Edward. Attacking Faulty Reasoning: A Practical Guide To Fallacy-Free Arguments. Belmont, CA: Wadsworth/Thomson Learning, 2009.

Dedeoğlu, Hakan vd. “Turkish Preservice Teachers’ Perceptions of Children’s Picture Books Reflecting LGBT-Related Issues”. Journal of Educatıonal Research 105/4 (2012). https://doi.org/10.1080/00220671.2011.627398

Dedeoğlu, Hakan - Erbasan, Ömer. “Siyah Ambalajlı Çocuk ve Gençlik Kitapları: Türkiye’de Çocuk Edebiyatı ve Sansür”. Edebi Eleştiri Dergisi 5/1 (31 Mart 2021), 1-17. https://doi.org/10.31465/eeder.849952

Demir, Zerrin. Bir Dini Söylem Analizi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2008.

Donavan, Josephine. Feminist Teori. çev. Aksu Bora. İstanbul: İletişim Yayınları, 10. Basım, 2015.

Eroğlu Genç, Fatma. “Türkçe Çocuk Edebiyatında Norm Dışı Cinselliği Özendirici Metinlerin Analizi”. Uluslararası Aile Sempozyumu III- 21. Yüzyılda Aile Olmak. İstanbul: İstanbul Aile Vakfı, 2025.

Foucault, Michel. Hapishanenin Doğuşu. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: İmge Yayınları, 1992.

Giddens, Anthony. Modernliğin Sonuçları. çev. Ersin Kuşdil. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2020.

Gökçen, Ahmet. “Aile Türleri ve Başlıca Aile Sınıflandırmaları”. Sistematik Aile Sosyolojisi. ed. Mustafa Aydın. Konya: Çizgi Kitabevi, 2019.

Halberstam, Judith - Halberstam, Jack. “Mackdaddy, Superfly, Rapper: Gender, Race and Masculinity in the Drag King Scene”. Social Text 52/53 (1997), 105-131. https://doi.org/10.2307/466736

Hamamcı, Fatma. “Kurumların Toplumsal İnşâsı Ve Postmodern Dönemde Aile Kurumuna Olan Etkisi”. KAİDE Dergisi (ASBÜ Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi) 2/2 (2024), 273-295.

Knödler, Benjamin - Knödler, Chiristine. Genç Asiler. İstanbul: Peta Yayınları, 2022.

Kosinski, Colleen Rowan. Yaramaz Evin Yeni Misafirleri. çev. Özge Ceren Hacıosmanoğlu. İstanbul: Yakomoz Çocuk, 2021.

Kużelewska, Elżbieta v.dğr. “The Evolution of Same-Sex Marriage Case Law in Europe”. Białostockie Studia Prawnicze 29/3 (2024), 179-205. https://doi.org/10.15290/bsp.2024.29.03.10

Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu, Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu. 1117 (21 Haziran 1927).

Neuman, W. Lawrence. Toplumsal Araştırma Yöntemleri. çev. Sedef Özge. Ankara: Yayın Odası, 9. Basım, 2017.

Özen, Bora. “Sessiz (Yazısız) Resimli Çocuk Kitapları”. Turkish Studies Social Sciences 17/5 (2022), 891. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.62407

P, Nikolić Oliver. “Same-sex marriage in European union countries: Comparative view”. Strani pravni život 68/2 (01 Ocak 2024), 287-298. https://doi.org/10.56461/spz_24207kj

Ritzer, George - Stepnisky, Jeffrey. Çağdaş Sosyoloji Kuramları. çev. Irmak Ertuna Howison. Ankara: De Ki Sosyoloji, 2. Basım, 2015.

Savaş, İlhami. Çocuk Resmi ve Bilinçaltı. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp

Stacey, Judith. Unhitched: Love, Marriage, and Family Values from West Hollywood to Western China. NYU Press, 2011. https://www.jstor.org/stable/j.ctt9qg81v

Taşdelen, Vefa. “Çocuk Edebiyatında Görsel Öğe”. Çocuk ve Medeniyet 1/1 (01 Haziran 2016), 123-135.

Taylor, Verta - Rupp, Leila J. “Chicks with Dicks, Men in Dresses: What It Means to Be A Drag Queen”. Journal of Homosexuality 46/3-4 (2004), 113-133. https://doi.org/10.1300/J082v46n03_07

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Eser nedir, eser sahibi kimdir, eser sahibinin hakları nelerdir?” Telif Hakları Genel Müdürlüğü. 2025. https://telifhaklari.ktb.gov.tr/TR-332449/genel-sorular.html

Tekin, Mustafa. “Postmodernizmin ‘Din’ Sorunu”. Milel ve Nihal 12/2 (01 Temmuz 2015), 7-24. https://doi.org/10.17131/milelnihal.13971

Van Dijk, Teun A. Society and Discourse: How Social Contexts Influence Text and Talk. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.

Wachtel, Paul L. “Transference, Schema, And Assimilation: The Relevance Of Piaget To The Psychoanalytic Theory Of Transference”. The Annual of Psychoanalysis 8 (1980), 59-76.

Wagemans, Johan vd. “A Century of Gestalt Psychology in Visual Perception II. Conceptual and Theoretical Foundations”. Psychological Bulletin 138/6 (2012), 1218-1252. https://doi.org/10.1037/a0029334

A Home Again - by Colleen Rowan Kosinski - book trailer. “Youtube”. 2021. Erişim 27 Ekim 2025. https://www.youtube.com/watch?v=f97t0oTp9fM

“A Unique Perspective for A HOME AGAIN by Colleen Rowan Kosinski & Valeria Docampo”. Tara Lazar. 2021. Erişim 27 Ekim 2025. https://taralazar.com/2021/09/17/a-home-again/

Almanya’da eşcinsel çiftten alınan bebek Türk koruyucu ailede. “ASHB”. 2022. Erişim 27 Ekim 2025. https://www.aile.gov.tr/chgm/haberler/almanyada-escinsel-ciftten-alinan-bebek-turk-koruyucu-ailede/

“Cambridge Dictionary”. 2025. Erişim 27 Ekim 2025. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/home

Equaldex. “Same-sex Marriage”. 2025. Erişim 27 Ekim 2025. https://www.equaldex.com/issue/marriage?utm_source=chatgpt.com

Human Rights Campaign. “Marriage Equality Around the World”. 2025. Erişim 27 Ekim 2025. https://www.hrc.org/resources/marriage-equality-around-the-world?utm_source=chatgpt.com

“Oxford Learner’s Dictionaries”. 2025. Erişim 27 Ekim 2025. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/home_1?q=home

T.C. Resmî Gazete, T.C. Resmî Gazete. 32553 (22 Mayıs 2024). Erişim 27 Ekim 2025. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240522.pdf

“TDK”. 2025. Erişim 29 Nisan 2025. https://sozluk.gov.tr/?kelime=davetiye

Türk Medeni Kanunu, Türk Medeni Kanunu. Evlenme Ehliyeti ve Engelleri 4721 (22 Kasım 2001).

Your Europe. “Rules on gender change in different EU countries”. 2024. Erişim 27 Kasım 2025. https://europa.eu/youreurope/citizens/residence/documents-formalities/legal-gender-recognition/index_en.htm

^[1]   Mustafa Aydın, Güncel Kültürde Temel Kavramlar (İstanbul: Açılım Kitap, 2013).

^[2]   Zygmunt Bauman, Postmodern Etik, çev. Alev Türker (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016).

^[3]   Jean Baudrillard, Tüketim Toplumu, çev. Hazal Deliçaylı - Ferda Keskin (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2013).

^[4]   “Rules on gender change in different EU countries”, Your Europe (2024).

^[5]   Nikolić Oliver P, “Same-sex marriage in European union countries: Comparative view”, Strani pravni život 68/2 (01 Ocak 2024), 287-298.

^[6]   Elżbieta Kużelewska vd., “The Evolution of Same-Sex Marriage Case Law in Europe”, Białostockie Studia Prawnicze 29/3 (2024), 179-205.

^[7]   Elisabeth Brami, Kız Çocuk Hakları Bildirgesi (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2023); Elisabeth Brami, Erkek Çocuk Hakları Bildirgesi (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2023); Benjamin Knödler - Chiristine Knödler, Genç Asiler (İstanbul: Peta Yayınları, 2022); Ben Brooks, Farklı Olmaya Cesaret Eden Erkek Çocuklarına Hikayeler, çev. Sabire Pınar Acar (İstanbul: Eksik Parça, 2018); Francesca Cavella - Elena Favilli, Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler, çev. Deniz Öztok (İstanbul: Hep Kitap, 2019).

^[8]   Fatma Eroğlu Genç, “Türkçe Çocuk Edebiyatında Norm Dışı Cinselliği Özendirici Metinlerin Analizi”, Uluslararası Aile Sempozyumu III- 21. Yüzyılda Aile Olmak (İstanbul: İstanbul Aile Vakfı, 2025).

^[9]   W. Lawrence Neuman, Toplumsal Araştırma Yöntemleri, çev. Sedef Özge (Ankara: Yayın Odası, 2017).

^[10] Aysel Aziz, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri (Ankara: Nobel Yayınları, 2010), 137.

^[11] Zerrin Demir, Bir Dini Söylem Analizi (Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2008); Teun A. Van Dijk, Society and Discourse: How Social Contexts Influence Text and Talk (Cambridge: Cambridge University Press, 2009).

^[12] Abdülhamit Çakır, Söylem Analizi (Konya: Palet Yayınları, 2014).

^[13] Anthony Giddens, Modernliğin Sonuçları, çev. Ersin Kuşdil (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2020).

^[14] Michel Foucault, Hapishanenin Doğuşu, çev. Mehmet Ali Kılıçbay (Ankara: İmge Yayınları, 1992).

^[15] Zygmunt Bauman, Modernite ve Holocoust, çev. Süha Sertabiboğlu (İstanbul: Versus Kitap, 2007).

^[16] Josephine Donavan, Feminist Teori, çev. Aksu Bora (İstanbul: İletişim Yayınları, 2015).

^[17] Steven Best - Douglas Kellner, Postmodern Teori, çev. Mehmet Küçük (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016).

^[18] George Ritzer - Jeffrey Stepnisky, Çağdaş Sosyoloji Kuramları, çev. Irmak Ertuna Howison (Ankara: De Ki Sosyoloji, 2015).

^[19] Mustafa Tekin, “Postmodernizmin ‘Din’ Sorunu”, Milel ve Nihal 12/2 (01 Temmuz 2015), 7-24.

^[20] Ritzer - Stepnisky, Çağdaş Sosyoloji Kuramları.

^[21] Ulrich Beck - Elisabeth Beck-Gernsheim, Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences (SAGE Publications Ltd, 2002); Fatma Hamamcı, “Kurumların Toplumsal İnşâsı ve Postmodern Dönemde Aile Kurumuna Olan Etkisi”,KAİDE Dergisi (ASBÜ Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi) 2/2 (2024), 273-295.

^[22] Judith Stacey, Unhitched: Love, Marriage, and Family Values from West Hollywood to Western China (NYU Press, 2011); Banu Kavaklı Birdal, “A Conceptual Take on Transnational Families: Atypical Families From a Distance”, Aurum Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (31 Aralık 2023), 213-228.

^[23] Eşcinsel birliktelikleri evlilik olarak tanıyan ve tanımayan ülkeleri gösteren haritaya ulaşmak için bakınız: “Same-sex Marriage”, Equaldex (2025); “Marriage Equality Around the World”, Human Rights Campaign (2025).

^[24] Türk Medeni Kanunu (Türk Medeni Kanunu), Evlenme Ehliyeti ve Engelleri 4721 (22 Kasım 2001).

^[25] Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu (Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu), 1117 (21 Haziran 1927).

^[26] Hakan Dedeoğlu vdğr., “Turkish Preservice Teachers’ Perceptions of Children’s Picture Books Reflecting LGBT-Related Issues”, Journal of Educatıonal Research 105/4 (2012).

^[27] Hakan Dedeoğlu - Ömer Erbasan, “Siyah Ambalajlı Çocuk ve Gençlik Kitapları: Türkiye’de Çocuk Edebiyatı ve Sansür”, Edebi Eleştiri Dergisi 5/1 (31 Mart 2021), 1-17.

^[28] Eroğlu Genç, “Türkçe Çocuk Edebiyatında Norm Dışı Cinselliği Özendirici Metinlerin Analizi”.

^[29] Colleen Rowan Kosinski, Yaramaz Evin Yeni Misafirleri, çev. Özge Ceren Hacıosmanoğlu (İstanbul: Yakomoz Çocuk, 2021).

^[30] Colleen Rowan Kosinski, “Colleen Rowan Kosinski’s Personal Website”, My Books-A Home Again (2025).

^[31] T.C. Resmî Gazete (T.C. Resmî Gazete), 32553 (22 Mayıs 2024).

^[32] “A Unique Perspective for A HOME AGAIN by Colleen Rowan Kosinski & Valeria Docampo”, Tara Lazar (2021).

^[33] “Cambridge Dictionary” (2025); “Oxford Learner’s Dictionaries” (2025).

^[34] “TDK” (2025).

^[35] Tanıtım fragmanındaki metin şu şekildedir: “House loves her family and her family loves House. House is a Home. But when her family leaves, House is no longer a Home. House dosen’t think she can ever love again. House is sad. Will a new family convince House that she can be a Home again?’. (Ev, ailesini sever ve ailesi de Evi sever. Ev bir Yuvadır. Ama ailesi gittiğinde, Ev artık bir Yuva değildir. Ev, bir daha asla sevebileceğini düşünmez. Ev üzgündür. Yeni bir aile, Eve yeniden bir Yuva olabileceğini gösterebilecek midir?)”, “Youtube”, A Home Again - by Colleen Rowan Kosinski - book trailer (2021). Not: Yazım kurallarına uymayan büyük harf kullanımı metnin orijinalinden alınmıştır ve olduğu gibi yansıtılmıştır.

^[36] Kültür ve Turizm Bakanlığı tercüme edilmiş eseri işlenmiş eser olarak görmektedir. İşlenmiş eser “bir eserden yararlanmak suretiyle bu esere oranla bağımsız olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat ürünleri” şeklinde tanımlanabilir. Buradan hareketle tercüme esnasında aslında her kitabın, çevirenin özgün katkılarını sunacağı bir eser olarak tarif edildiği görülebilir. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Eser nedir, eser sahibi kimdir, eser sahibinin hakları nelerdir?”, Telif Hakları Genel Müdürlüğü (2025).

^[37] Cengiz Anık, “Algı Yönetimi”, TÜBİTAK Ansiklopedi (2022).

^[38] Nalan Büyükkantarcıoğlu, “Reklam Söyleminde Yanıltıcı Argümanlar ve Tüketici Farkındalığı”, Tüketici Yazıları, ed. Müberra Babaoğlu - Arzu Şenel (Ankara: Hacettepe Üniversitesi TÜPADEM, 2007).

^[39] Johan Wagemans vd., “A Century of Gestalt Psychology in Visual Perception II. Conceptual and Theoretical Foundations”, Psychological Bulletin 138/6 (2012), 1218-1252.

^[40] İslam Can, “Ailenin Tarihsel Gelişimi: Dünü Bugünü ve Yarını”, Sistematik Aile Sosyolojisi, ed. Mustafa Aydın (Konya: Çizgi Kitabevi, 2019); Ahmet Gökçen, “Aile Türleri ve Başlıca Aile Sınıflandırmaları”, Sistematik Aile Sosyolojisi, ed. Mustafa Aydın (Konya: Çizgi Kitabevi, 2019).

^[41] Şema, Piaget tarafından özümseme ve uyum sağlama olmak üzere iki temel işleviyle karakterize edilen bir kavramdır ve kısaca kişinin dış dünyayı anlamak için zihninde oluşturduğu kalıplar ve yapılar şeklinde tanımlanabilir.Piaget’e göre hem çocuklar hem de yetişkinler tarafından gerçeklik, algıladıkları kadar her daim inşa edilmektedir. İnsan yeni girdileri geçmiş deneyimleriyle uyumlaştırarak seçici bir biçimde organize edip anlamlandırmaktadır. Buna göre ilk defa zebra gören bir çocuk onu zihninde atla ilgili şemaya benzeterek anlamlandırmaktadır. Fakat çocuk bunun yeni bir hayvan olduğunu öğrendiğinde zebrayla ilgili yeni bir şema oluşturmaktadır. Piaget’nin çalışmaları genel olarak, gelişen bireyin deneyimsel dünyasını şekillendirme ve tanımlamadaki aktif rolü vurgular. Paul L. Wachtel, “Transference, Schema, And Assimilation: The Relevance Of Piaget To The Psychoanalytic Theory Of Transference”, The Annual of Psychoanalysis 8 (1980), 59-76.

^[42] T. Edward Damer, Attacking Faulty Reasoning: A Practical Guide To Fallacy-Free Arguments (Belmont, CA: Wadsworth/Thomson Learning, 2009).

^[43] Catherine Baker-Pitts - Darrell Martin, “Realness With a Twist1: Gender Creativity in the LGBTQ Ballroom”, Studies in Gender and Sexuality 22/3 (2021), 206-218; Verta Taylor - Leila J. Rupp, “Chicks with Dicks, Men in Dresses: What It Means to Be A Drag Queen”, Journal of Homosexuality 46/3-4 (2004), 113-133; Judith Halberstam - Jack Halberstam, “Mackdaddy, Superfly, Rapper: Gender, Race and Masculinity in the Drag King Scene”, Social Text 52/53 (1997), 105-131.

^[44] Çocuk figürü, reklamlarda da sık kullanılan göstergelerdir. Bilhassa aile ortamını hatırlatması ve sıcaklık, sempatiklik, sevimlilik, masumiyet gibi duygulara hitap etmesi nedeniyle ürün tanıtımlarında sıkılıkla çocuk oyuncuların tercih edildiği bilinmektedir. Çocuk oyuncuların yer aldığı reklamlar -bu reklamların çocuklarla ilgili ürünlerle ilgisi olsun veya olmasın- hem çocukların hem yetişkinlerin duygusal tepkileri ve tercihleri üzerinde daha fazla etkili olmaktadır. Ishita Arora, “Use of Child Actors in Advertisements and Its Impact on Children’s Behaviour”, Journal of Public Realitions and Adversiting 3/1 (2024).

^[45] Eşcinsel çiftlerin evlatlık alabilmeleri, uluslararası alanda da kimi krizlere neden olmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda Almanya’da yaşayan Türk bir ailenin koruma altına alınan yedi aylık bebeği, Almanya hükümeti tarafından ‘aile’ olarak tanınan eşcinsel bir çifte evlatlık olarak verilmiştir. Çocuğun babasının Türkiye Başkonsolosluğu’na başvurması üzerine T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı devreye girmiş ve bebeğin eşcinsel çiftten alınması konusunda ısrarcı olmuştur. Üç aylık süreç sonunda bebek geri alınmış ve Almanya’da yaşayan Türk bir aileye verilmiştir. “ASHB”, Almanya’da eşcinsel çiftten alınan bebek Türk koruyucu ailede (2022).

^[46] Vefa Taşdelen, “Çocuk Edebiyatında Görsel Öğe”, Çocuk ve Medeniyet 1/1 (01 Haziran 2016), 123-135.

^[47] Bora Özen, “Sessiz (Yazısız) Resimli Çocuk Kitapları”, Turkish Studies Social Sciences 17/5 (2022), 891.

^[48] İlhami Savaş, Çocuk Resmi ve Bilinçaltı (İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014); Ali Çankırılı, “Çocukların Çizdiği Resimlerin Anlamı ve Yorumu”, Pedagog Ali Çankırılı Web Sitesi (2020).

^[49] Recai Akay - Esranur Arslan, “Bir İletişim ve Terapi Aracı Olarak Çocuk Resimlerinin Analizi”, Eurasian Art & Humanities Journal 9 (2018), 1-21.